Vandaag, 2 juli 2026, zet de wetgever een historische stap in de modernisering van het lokale politiebestuur. Met de publicatie in het Belgisch Staatsblad op 22 juni 2026 van de wijziging van de Wet op de Geïntegreerde Politie (WGP) van 7 december 1998 wordt het interne bestuur van de politiezones grondig hertekend. De hervorming beoogt de doeltreffendheid, de samenhang en het democratisch bestuur van de zones te versterken en raakt daarmee de kern van hoe lokale politiezones worden bestuurd en aangestuurd.
GD&A Advocaten zet de belangrijkste wijzigingen voor u op een rij.
De politieraad verdwijnt: een fundamentele bestuurlijke omwenteling
De wetgever maakt resoluut komaf met de politieraad. De artikelen 11 tot en met 22 ontmantelen systematisch alle rechtsgronden voor de instelling, verkiezing, eedaflegging en het ontslag van de leden van dit orgaan — de artikelen 14 tot 18bis en 19 tot 21bis van de wet van 7 december 1998 worden integraal opgeheven.
Deze ingreep komt niet uit het niets. Wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit Gent, uitgevoerd in opdracht van de FOD Binnenlandse Zaken (2018), bestempelde de politieraden reeds als “symbolische raden, zonder een echte strategische rol, slecht begrepen in hun werking en weinig zichtbaar voor de burger“. De respondenten gaven de raad “unisono” op als een “vergadering te veel“. In de praktijk beperkte de politieraad zich vooral tot het goedkeuren van begrotingen en het uitbrengen van advies over de zonale veiligheidsplannen. Die taken integreert de wetgever nu rechtstreeks in de besluitvorming van het politiecollege, dat daarmee het volledige bestuurlijke zwaartepunt overneemt.
Het politiecollege als centraal bestuursorgaan
Het politiecollege wordt bijgevolg het strategisch en operationeel bestuursorgaan van de politiezone. Het is voortaan bevoegd voor alle aangelegenheden die tot nu toe onder de bevoegdheid van de politieraad vielen, waaronder de begroting en het financieel beheer, het personeelskader en de personeelszaken, de aanwijzing en evaluatie van de korpschef, het zonaal veiligheidsplan, alsook het instellen van rechtsvorderingen namens de politiezone en het beheer van onroerende goederen.
In meergemeentezones bestaat het politiecollege uit de samengekomen burgemeesters. In ééngemeentezones fungeert het College van Burgemeester en Schepenen als politiecollege. De leden maken onmiddellijk na hun eedaflegging als burgemeester of schepen deel uit van het politiecollege. Het politiecollege vergadert minstens tienmaal per jaar en de beraadslagingen zijn niet openbaar.
In meergemeentezones wijzen de leden een voorzitter aan voor een duur van minimaal twee jaar en maximaal zes jaar. De voorzitter kan portefeuilles met betrekking tot de basispolitiezorg toekennen aan de leden, wat bijdraagt aan een meer gespecialiseerde en efficiënte uitvoering van taken.
Gemeenteraad als democratische waakhond
Het democratisch toezicht verschuift van de afgeschafte politieraad naar de gemeenteraad. Alle gemeenteraadsleden krijgen voortaan een rechtstreekse en versterkte controlefunctie.
Concreet vertaalt dit zich in drie pijlers:
- Begrotingsbevoegdheid: De gemeenteraden nemen kennis van de door het politiecollege goedgekeurde begroting, begrotingswijzigingen en rekeningen. Zij stemmen over de gemeentelijke dotaties en schrijven de bijdrage integraal in de eigen gemeentelijke begroting in.
- Informatieplicht: Het politiecollege moet periodiek en minstens jaarlijks een uitgebreid schriftelijk verslag overleggen aan de gemeenteraden, met daarin de verdeling van de middelen, de operationele activiteiten en de interventietijden.
- Interpellatierecht: Alle gemeenteraadsleden krijgen het expliciete recht om de burgemeester rechtstreeks te interpelleren en mondelinge of schriftelijke vragen te stellen over het politiebeleid. Het politiecollege is verplicht hierop te antwoorden.
Eigen rechtspersoonlijkheid voor ééngemeentezones
Een belangrijke vernieuwing betreft de toekenning van rechtspersoonlijkheid aan alle ééngemeentepolitiezones. Tot nu toe beschikten enkel de meergemeentezones wettelijk over rechtspersoonlijkheid.
Deze juridische verduidelijking heeft verstrekkende gevolgen: zij consolideert de capaciteit van ééngemeentezones om in rechte op te treden, contracten te sluiten, overheidsopdrachten te beheren en patrimoniale rechten in eigen naam uit te oefenen.
Daarnaast maakt deze maatregel een einde aan de onduidelijkheid die was ontstaan door de regionalisering van de Nieuwe Gemeentewet, door een uniek federaal kader te creëren dat zonder onderscheid op alle politiezones van toepassing is.
De gemeenteraden van ééngemeentezones sluiten binnen een termijn van één jaar na inwerkingtreding een overeenkomst met de politiezone omtrent de modaliteiten van eventuele personeelsoverdracht, de inventaris van goederen en de overname van lopende procedures.
Mandaatbeperking voor korpschefs
De wet herintroduceert de beperking van het mandaat van korpschef tot vijf jaar, eenmaal hernieuwbaar in dezelfde zone. Hiermee wordt een fundamentele verworvenheid van de Octopushervorming in ere hersteld, nadat deze in 2006 was opgeheven.
Het Controleorgaan op de Politionele Informatie ondersteunt deze wijziging ondubbelzinnig en stelt in zijn advies van 28 augustus 2025 vast dat de ervaringen met korpschefs die tien jaar of meer aan het roer staan “in globo niet positief” zijn.
Na afloop van twee mandaten kan een korpschef zich opnieuw kandidaat stellen, maar enkel via een selectieprocedure in concurrentie met andere kandidaten.
Alle beslissingen inzake leidinggevende functies (waaronder de aanwijzing, evaluatie en mandaathernieuwing van de korpschef) worden voortaan op collegiaal niveau genomen door het politiecollege, ongeacht of de zone één- of meergemeentelijk is.
Aanmoediging van vrijwillige fusies en de Brusselse eenmaking
De wijziging voorziet in de verplichte samensmelting van de zes Brusselse politiezones tot één eengemaakte zone en moedigt daarnaast vrijwillige fusies in de rest van het land aan via financiële stimuli.
Concreet worden twee hefbomen ingezet: een eenmalige implementatiesubsidie van 250 euro per personeelslid (VTE), geplafonneerd op 1,5 miljoen euro per samensmelting, en een jaarlijkse structurele dotatie gedurende vijf jaar, met een maximum van 15 miljoen euro per jaar per samensmelting en een totaalplafond van 40 miljoen euro per jaar.
Sanering van beroepsprocedures
Met het verdwijnen van de politieraad worden ook de specifieke beroepsprocedures inzake de geldigheid van de verkiezing en het ontslag van leden van de politieraad (artikelen 18ter, 18quater, 21ter en 21quater WGP) integraal geschrapt. Een afzonderlijk wetsontwerp (DOC 56 1343/001) regelt de opheffing van deze bepalingen, die een materie betreffen als bedoeld in artikel 78 van de Grondwet. Dit reduceert de juridische kwetsbaarheid en administratieve last binnen het zonebeheer.
Wat betekent dit concreet voor uw politiezone?
De hervormingen vragen van elke lokale politiezone een grondige heroriëntatie van de interne besluitvormingsprocessen. Het politiecollege dient zich voor te bereiden op een aanzienlijk ruimere bevoegdheid en verantwoordelijkheid, terwijl de gemeenteraden hun versterkte controlerol actief moeten opnemen. Ééngemeentezones worden geconfronteerd met de operationalisering van hun nieuwe rechtspersoonlijkheid, inclusief het sluiten van de vereiste samenwerkingsovereenkomsten binnen het jaar. Tegelijkertijd biedt het financieel stimuleringsmechanisme mogelijkheden voor zones die een vrijwillige samensmelting overwegen.
***
Bij GD&A Advocaten begrijpen we als geen ander het belang van deze materie. Ons team Personeel en Organisatie en ons team Algemeen Administratief recht staan dan ook steeds klaar om uw bestuur / zone met kennis van zaken bij te staan.
