Bijna drie jaar lang was het een van de sterkste troeven in fiscale geschillen tegen gemeenten. Bepaalde het belastingreglement de aangiftetermijn niet zelf, dan viel volgens heel wat rechters het volledige reglement weg, ook voor wie gewoon tijdig aangifte had gedaan. In twee arresten van 1 en 23 oktober 2026 zetten zowel de Franstalige als de Nederlandstalige kamer van het Hof van Cassatie die redenering nu op losse schroeven. Voor lokale besturen verandert daarmee het speelveld (opnieuw) in tal van lopende dossiers.
Het vertrekpunt: het arrest van 9 november 2023
De zaak betrof de belasting op masten en pylonen van de gemeente Maasmechelen. Het reglement liet de aangiftetermijn voor wie een aangifteformulier ontving over aan het gemeentebestuur. Het hof van beroep te Antwerpen vond dat onwettig, maar liet enkel die bepaling buiten toepassing. Volgens het hof kon de gemeente dan alleen geen ambtshalve aanslag meer vestigen, en dat was hier niet gebeurd.
Het Hof van Cassatie (AR F.22.0155.N) zag dat anders. Artikel 7, § 1, van het decreet van 30 mei 2008 (in de toenmalige versie) verplicht de gemeenteraad om, wanneer hij een aangifteplicht invoert, zelf een redelijke termijn of minstens een redelijke minimumtermijn vast te stellen. Een aangifteverplichting zonder uiterlijke termijn noemde het Hof onwerkzaam, en de gemeente kon volgens het Hof geen aanslag vestigen op grond van een aangifteformulier dat ter uitvoering van een onwettige aangifteverplichting was bezorgd. De appelrechter die besloot dat het reglement niet in zijn geheel buiten toepassing moest blijven omdat er geen ambtshalve aanslag was, verantwoordde zijn beslissing dus niet naar recht.
De feitenrechters trokken die lijn consequent door, wat resulteerde in een golf van vernietigde aanslagen.
De ommekeer van oktober 2026
Op 1 oktober 2026 sprak de Franstalige kamer zich in voltallige zitting uit over een Brusselse belasting op pylonen en antennes (AR F.25.0106.F, Proximus / Stad Brussel). Ook daar bepaalde het reglement dat de aangifte moest gebeuren binnen de termijn die het gemeentebestuur vastlegde. Het Hof bevestigde dat dit onwettig is, maar die onwettigheid belet de overheid volgens het Hof enkel om de procedure van ambtshalve aanslag toe te passen wanneer de belastingplichtige geen aangifte doet. Ze verhindert niet dat de overheid de belasting vestigt conform de aangifte van de belastingplichtige.
Op 23 oktober 2026 volgde de Nederlandstalige kamer, opnieuw over het reglement van Maasmechelen, nu in een zaak tegen Telenet (AR F.25.0087.N). Het Hof vertrekt van de rechtsbescherming die de procedure van ambtshalve aanslag biedt. Wie zich beperkt tot een aanslag overeenkomstig de aangifte, hoeft die procedure niet te volgen, ook niet wanneer de aangifte buiten de door de overheid bepaalde termijn werd ingediend. Het artikel dat de termijnbepaling aan het gemeentebestuur overlaat, blijft strijdig met het decreet, maar die onwettigheid verhindert niet dat de aanslag wordt gevestigd volgens de ingediende aangifte. Het hof van beroep te Antwerpen had het hele reglement nog onsplitsbaar en onwerkbaar verklaard (in navolging van de rechtspraak van november 2023). Het Hof van Cassatie verwerpt die benadering nu. Telenet had geen aangifteformulier gekregen, had spontaan aangifte gedaan vóór 15 januari van het jaar na het aanslagjaar en er was geen ambtshalve aanslag. In die omstandigheden had zij volgens het Hof geen belang om de onwettigheid in te roepen. Het arrest werd vernietigd en de zaak verwezen naar het hof van beroep te Gent.
Wat betekent dit concreet?
De onwettigheid van een aangiftebepaling heeft voortaan een duidelijk afgebakend gevolg. Ze raakt de ambtshalve aanslag, maar laat het reglement voor het overige overeind wanneer de aanslag gewoon de aangifte volgt. Voor belastingplichtigen die aangifte deden en een aanslag conform die aangifte ontvingen, verliest het argument daarmee in beginsel zijn kracht. Wie geen aangifte deed en ambtshalve werd belast, kan zich wel nog op de onwettigheid beroepen.
In lopende geschillen is het dus raadzaam om de concrete feiten te bekijken en na te gaan of deze gewijzigde visie van het Hof van Cassatie kansen biedt om eerder verloren (gewaande) zaken om te buigen. Toch blijft de les voor elk bestuur ongewijzigd. Wie een aangifteplicht invoert, legt de uiterste aangiftedatum vast in het reglement zelf. Alleen zo blijft ook de ambtshalve aanslag beschikbaar als stok achter de deur.
Het Hof herstelt met deze arresten een evenwicht dat zoek was geraakt. Utile per inutile non vitiatur: wat deugt, wordt niet aangetast door wat niet deugt. Een gebrekkige termijnbepaling ontneemt de gemeente een wapen, maar niet de belasting zelf.
Bij GD&A Advocaten begrijpen we als geen ander het belang van deze materie. Ons team staat dan ook steeds klaar om u met kennis van zaken bij te staan.
