Gemeente 2030 – lokale klimaatturbo: tweede (klimaat-)zit voor talrijke lokale besturen.

De Vlaamse lokale besturen gingen de voorbije jaren tal van verbintenissen en engagementen aan op vlak van klimaat, duurzaamheid en energie. Welke praktische voortuitgang hebben zij vandaag de dag reeds geboekt in hun streven naar een duurzamere en groenere toekomst? Zijn we on track of moet er nog wat (waterstof-)gas bijgegeven worden? Een steekproefsgewijze analyse van de laatste LEKP-rapporten levert een aantal interessante -doch gelijktijdig ook zorgwekkende- inzichten op!

Het Lokaal Energie- en Klimaatpact: algemeen

In onze eerdere Gemeente2030-nieuwsbrief (hier) werd toegelicht dat Vlaanderen en de Vlaamse lokale besturen, sinds 2021 de handen in elkaar hebben geslagen om samen de noodzakelijke transitie in het energie- en klimaatbeleid waar te maken.

Zo engageerden 294 van de Vlaamse lokale besturen zich via het Lokaal Energie- en Klimaatpact 1.0 (LEKP 1.0) om hun klimaatambities op te drijven. In juli 2022 publiceerde het Agentschap Binnenlands Bestuur een bijkomend Lokaal Energie- en Klimaatpact (nl. het LEKP 2.0) met een verscherping van 6 doelstellingen, hetgeen door zo’n 215 lokale besturen in Vlaanderen werd onderschreven.

Onder het Lokaal Energie- en Klimaatpact wordt werk gemaakt van 4 specifieke ‘werven’ en een reeks algemene doelstellingen:

• Werf 1 – Laten we een boom opzetten, met ambities op vlak van vergroening, zoals de aanplanting van 1 extra boom per Vlaming vanaf 2021 tegen eind 2030 en de aanleg van 1 extra natuurgroenperk per 1000 inwoners vanaf 2021 tegen eind 2030;
• Werf 2 – Verrijk je wijk: met ambities op vlak van renovatie en hernieuwbare energie, zoals 50 collectief  georganiseerde energiebesparende renovaties per 1.000 wooneenheden vanaf 2021 tegen eind 2030, 1 coöperatief/participatief hernieuwbaar energieproject (= 18 kWp) per 500 inwoners vanaf 2021 tegen eind 2030 alsook de organisatie van zgn. klimaattafels;
• Werf 3 – Elke buurt deelt en is duurzaam bereikbaar: met ambities op vlak van (koolstofvrije) deelmobiliteit, zoals 1 “toegangspunt” (= laadpaal) per 1.000 inwoners voor een (koolstofvrij) deelsysteem tegen eind 2030
• Werf 4 – Water. Het nieuwe goud: met ambities op vlak van water/droogte, zoals 1 m² ontharding per inwoner vanaf 2021 tegen eind 2030 en 1 m³ extra opvang hemelwateropvang voor hergebruik, buffering en infiltratie vanaf 2021 tegen eind 2030;
• Algemene doelstellingen: met diverse ambities op vlak van energiebesparing in het lokaal patrimonium, de verLEDding van openbare verlichting, de afbouw van heffingen op hernieuwbare energie en de opmaak van lokale warmte- en sloopbeleidsplannen

Het Lokaal Energie- en Klimaatpact: een status quaestionis

De resultaten van de ambities uit het Lokaal Energie- en Klimaatpact worden frequent gemonitord,  waarbij alle deelnemende lokale besturen ook gehouden zijn om hier jaarlijks over te rapporteren  (zie hier voor de rapporten van alle deelnemende besturen).

GD&A Advocaten maakte de voorbije weken een steekproefsgewijze analyse van de LEKP-rapporten van zo’n 20 (willekeurige) steden en gemeenten in Vlaanderen, met als voornaamste vaststelling: onverminderd de vele inspanningen die -ongetwijfeld- al werden geleverd, is er nog (bijzonder) veel werk aan de lokale duurzaamheidswinkel.

Op verschillende vlakken scoren de Vlaamse steden en gemeenten grotendeels erbarmelijk:

• Geen van de (20) geanalyseerde besturen komt op heden in de buurt van het behalen van de doelstellingen inzake de aanplanting van extra bomen;
• Het gros van de (20) geanalyseerde besturen heeft op heden nog geen enkele collectieve en fossielvrije renovatie van woningen ondernomen;
• Slechts enkele van de (20) geanalyseerde besturen blijken vandaag te beschikken over een lokaal warmteplan, waarbij quasi geen enkel bestuur blijkt te beschikken over een lokaal sloopbeleid;
• …

Andere (meer positief) in het oog springende resultaten:

• Meerdere van de (20) geanalyseerde besturen staan verder dan het Vlaams niveau voor wat betreft de plaatsing van laadpalen op hun grondgebied;
• Vele van de (20) geanalyseerde besturen organiseerden de voorbije jaren al meerdere klimaattafels;
• Diverse van de (20) geanalyseerde besturen scoren (vrij) goed inzake de plaatsing van ledverlichting en het verkleinen van de CO²-afdruk van het eigen patrimonium.

Dit weliswaar met dien verstande dat er ook op vlak van deze (meer positieve) resultaatsgebieden nog een (zeer) lange weg valt af te leggen, opdat de vooropgestelde doelstellingen van het Lokaal Energie- en Klimaatpact bereikt zouden worden in 2030…

Het Lokaal Energie- en Klimaatpact: conclusie

Voor de nieuwe bestuursploegen ligt er heel wat werk op het lokale duurzaamheidsrek, zeker nu ook vastgesteld werd dat meerdere van de (20) geanalyseerde besturen -op heden- nog niet bleken te beschikken over een lokaal klimaatactieplan …

En wat de besturen betrof die wel beschikken over een lokaal klimaatactieplan, bleek dan weer dat deze actieplannen -inhoudelijk- opvallend identiek waren aan elkaar, met op meerdere onderdelen wel erg abstracte doelstellingen, en bijzonder weinig geconcretiseerde acties en plannen …

Allicht vroeger dan later zal de vraag zich stellen of deze lokale duurzaamheidsresultaten en -actieplannen de toets kunnen doorstaan van de zorgvuldigheid en het fundamentele mensenrecht op een menswaardig leven (indachtig ook de veroordeling op dit punt van o.a. België en Vlaanderen in de Belgische Klimaatzaak, zoals hier valt te lezen).

Labor(are) omnia vincit