Sinds de VTC-richtlijn van 15 oktober 2024 staat de inzet van ANPR-trajectcontroles bij lokale besturen op scherp. De kern is duidelijk: zonder aantoonbare noodzaak en proportionaliteit, scherp omschreven en consistent gecommuniceerde doelbinding, en robuuste transparantie, onderbouwd door een volledige DPIA, dreigt een beperking of stillegging van ANPR-camera’s. De VTC verfijnde die lijn in 2025 met (o.a.) een checklist; de Raad van State weigerde op 26 februari 2025 de schorsing van een VTC-beslissing in een trajectcontroledossier. Data Privacy Day herinnert eraan dat technologische handhaving privacyconform móét gebeuren, en dat de prijs van niet-naleving hoog kan zijn: van een verbod op verdere verwerking tot zware operationele (en financiële) impact.
Data Privacy Day: scherp stellen van risico en verantwoordelijkheid
Data Privacy Day is het moment om de basisvraag te stellen: kunnen wij aantonen dat ANPR-trajectcontrole(s) het minst ingrijpende, doeltreffende middel is én dat onze gegevensverwerking strikt noodzakelijk blijft in elke schakel van de keten?
Een bestuur dat deze vraag niet volledig, overtuigend én aantoonbaar kan beantwoorden, loopt reëel risico dat de GBA en/of VTC – al dan niet na een klacht -u optreedt met een bevel tot beperking of stillegging van de ANPR-camera(s). Dat heeft uiteraard niet alleen juridische gevolgen, maar ook financiële: afgeschreven investeringen, contractuele discussies met partners en/of dienstverleners, noodmaatregelen voor handhaving en reputatieschade.
De VTC-richtlijn 2024: bevoegdheid en kerncriteria
Zonder binnen dit bestek in te gaan op de (non-)bevoegdheid van de VTC ten aanzien van Vlaamse instantie (waaronder ook lokale besturen in Vlaanderen), waarschuwt de VTC in haar richtlijn van 15 oktober 2024 expliciet dat verwerkingen rond ANPR-trajectcontroles kunnen worden stilgelegd bij niet‑naleving.
De inhoudelijke lat rust op vier pijlers:
- De beginselen van noodzakelijkheid en proportionaliteit vergen concreet, locatiegericht alternatievenonderzoek; ANPR mag geen “standaardoplossing” zijn, zeker ingeval er minder invasieve instrumenten (infrastructuur, signalisatie, gerichte controles) zouden werken.
- Doelbindingmoet welbepaald en coherent zijn: uiteenlopende boodschappen in besluitvorming, webpagina’s, pers en andere communicatie ondermijnen artikel 5, lid 1, b) GDPR.
- Transparantie vereist duidelijke, toegankelijke informatie conform artikel 12 GDPR en, gezien het hoge risico, een voorafgaande DPIA (artikel 35 GDPR) met effectieve betrokkenenbevraging.
- Een expliciete risicobeoordeling wordt noodzakelijk geacht, op basis waarvan er mitigerende maatregelen kunnen/moeten genomen worden. Verwachte maatregelen: aantoonbaar korte bewaartermijne), systematische blurring van niet‑noodzakelijke beelden, privacy‑by‑design‑instellingen en afdwingbare verwerkersafspraken.
Meer dan één momentopname: eerdere adviezen en beslissingen
De VTC-richtlijn van 2024 bouwt voort op eerdere VTC‑standpunten, waaronder een eerder advies voor lokale besturen uit 2021. Anno 2024 vertaalt de VTC deze principes naar concrete dossiers, zoals in het (inmiddels welgekende en veelbesproken) ‘Grimbergen’-dossier.
In dat dossier stelde de VTC schendingen vast van transparantie en doelbinding, en tekorten in privacy by design en minimale gegevensverwerking. Doorslaggevend waren bepaalde, samen met een ontoereikend alternatievenonderzoek in de DPIA die was opgemaakt. De VTC beklemtoonde dat trajectcontrole structureel inwerkt op het privéleven via locatiegegevensverwerking en dus alleen kan wanneer minder invasieve middelen aantoonbaar tekortschieten; zij wees ook op het risico van function creep en de noodzaak tot blurring, zeker voor niet‑hits.
Niet onbelangrijk: ook de Raad van State volgde nadien de door de VTC ingeslagen weg en weigerde op 26 februari 2025 de schorsing van een VTC‑beslissing. Het abstracte argument dat ANPR “onmisbaar” is voor verkeersveiligheid overtuigde niet, mede omdat alternatieven (signalisatie, verkeersremmers, flitspalen, gerichte politietoezicht) inzetbaar blijven..
Kritische reflectie: tussen toezicht en beleidsautonomie
De VTC‑eisen zijn legitiem, maar mogen niet verworden tot een quasi‑vergunningsstelsel met verregaande ex ante‑bewijslast. Dat schuurt met gemeentelijke beleidsvrijheid om binnen het wettelijke kader pragmatische maatregelen te nemen.
Het proportionaliteitsbeginsel impliceert een redelijke beoordelingsmarge: niet elk alternatief is altijd even effectief of haalbaar. Besturen mogen die afweging maken, zolang zij consistent, feitelijk onderbouwd en toetsbaar is. Ook een al te strikte lezing van doelbinding kan tot (onwerkbare) rigiditeit leiden. Doelafbakening moet scherp zijn om function creep te vermijden, maar mag beleidscoherentie (bv. verkeersveiligheid én leefbaarheid) niet onmogelijk maken.
Tot slot dient ook de gelegde lat voor “evidence‑based” alternatievenonderzoek werkbaar te blijven. Het gaat niet om elk denkbaar alternatief, wel om relevante, realistische opties per locatie. model‑DPIA’s, sectorale sjablonen en meetkaders kunnen voorspelbaarheid vergroten zonder de discretionaire ruimte van de lokale overheden te neutraliseren.
Verantwoordelijkheid in de keten en checklist: van principes naar praktijk
Gemeenten blijven aan zet, ook wanneer politie eigen doeleinden nastreeft. Beslist een bestuur tot ANPR voor GAS 5, dan ontstaat een ketenverwerking die potentieel politioneel kan worden hergebruikt. Dat verlies aan zeggenschap is een risico dat in de DPIA moet worden beoordeeld. In de praktijk zijn gemeente en politie elk verwerkingsverantwoordelijke voor hun deel.
De recent VTC‑checklist van november 2025 vertaalt verwachtingen in toetsbare punten:
- noodzakelijkheid en proportionaliteit per locatie op basis van objectieve gegevens;
- specifieke doelbinding zonder containerbegrippen of inkomstenverantwoording(en);
- consequente informatie / transparantie over doelen, locaties, gegevensstromen en blurring;
- dataminimalisatie met blurring zo dicht mogelijk bij de bron;
- privacy‑by‑design en strikte toegangscontrole;
- periodieke (effectiviteits-)evaluaties.
Wat betekent dit concreet: een compacte actieagenda voor élk bestuur
- Begin bij de DPIA: documenteer probleem, alternatieven en noodzaak per locatie; beoordeel risico’s (locatiegegevens, ketenverwerking) en leg maatregelen vast (blurring bij de bron, logging, …).
- Borg doelbinding en communicatie: veranker het precieze doel in besluiten en maak alle kanalen consistent; vermijd containerbegrippen en inkomstenverantwoording(en).
- Zet privacy‑by‑design door in techniek en contracten: beperk datastromen, controleer (sub-)verwerkers, leg audits en incidentmelding afdwingbaar vast.
- Hanteer juiste bewaartermijnen: respecteer de Camerawet en stel eigen gemeentelijke termijnen vast;.
- Voorzie een privacy‑budget en exit‑clausules: beperk de financiële impact bij bijsturing of verwerkingsverbod.
- Evalueer periodiekeffectiviteit en proportionaliteit en stuur bij waar nodig.
Data Privacy Day onderstreept dat gegevensbescherming geen “compliance‑vinkje” is, maar een randvoorwaarde voor duurzaam, effectief bestuur. De VTC‑lijn is consequent: ANPR‑trajectcontroles kunnen, maar alleen op een onderbouwde, proportionele en transparante leest geschoeid worden.
Qui bene distinguit, bene docet: onderscheid zorgvuldig tussen doelen, gegevens en bevoegdheden – en documenteer dat onderscheid. Tegelijk verdient ook de beleidsautonomie erkenning: toezicht moet beschermen, niet besturen. Een redelijke beoordelingsmarge en voorspelbare toetsingskaders houden de balans tussen gegevensbescherming en effectieve verkeersveiligheid in evenwicht.
Data Privacy Day is de uitgelezen kans om die balans expliciet te herijken – met oog voor zowel rechtsbescherming als bestuurlijke slagkracht.
GD&A en ANPR: seminarie in aantocht
Interesse om dieper in te gaan op de juridische en beleidsmatige do’s-and-don’ts van ANPR bij lokale besturen? Schrijf u in voor ons seminarie “Gemeenten aan het stuur: ANPR voor lokale handhaving – camerawet, GDPR, lokale (verkeers-)reglementen en aanbesteding ontrafeld” in Lokeren en/of Eksel, via onze website: Agenda – GD&A Advocaten.
Bij GD&A Advocaten begrijpen we als geen ander het belang van deze materie. Ons team staat dan ook steeds klaar om uw bestuur met kennis van zaken bij te staan.
