Op 9 september 2026 heeft de Europese Commissie een voorstel voor een Verordening inzake overheidsopdrachten en concessies aangenomen, dat het Europese aanbestedingslandschap ingrijpend zou hervormen. De Public Procurement Act beoogt de drie bestaande richtlijnen te vervangen door één rechtstreeks toepasselijke verordening, met als doel overheidsopdrachten eenvoudiger, flexibeler en doeltreffender te maken. Voor aanbesteders in Vlaanderen zou dit een fundamentele verschuiving betekenen: waar de huidige richtlijnen nog via nationale omzetting in de Belgische wetgeving van 17 juni 2016 werden verwerkt, zou de nieuwe verordening – indien aangenomen – rechtstreeks gelden in alle lidstaten. Let wel: inwerkingtreding en toepassing vallen niet samen.

Totstandkoming van het voorstel van Verordening

Het voorstel volgt op een uitgebreid traject van evaluatie en raadpleging. Volgens de toelichting bij het voorstel liep van 3 november 2025 tot 26 januari 2026 een gecombineerde oproep tot het indienen van input en openbare raadpleging, die respectievelijk 745 en 1.037 reacties opleverde van onder meer bedrijfsfederaties, ondernemingen, overheden, vakbonden, ngo’s en burgers. Die raadplegingen werden aangevuld met overleg in de deskundigengroepen van de Commissie, hoorzittingen met sociale partners en ngo’s en een specifiek kmo-panel.

De evaluatie van de richtlijnen uit 2014 (periode 2016-2024) stelde volgens de toelichting vast dat de doelstelling van meer juridische duidelijkheid en rechtszekerheid niet werd bereikt en dat de overige doelstellingen slechts gedeeltelijk werden gehaald. De Europese Rekenkamer had eerder vastgesteld dat de mededinging voor overheidsopdrachten het voorbije decennium afnam, dat de deelname van kmo’s en grensoverschrijdende inschrijvers beperkt bleef en dat procedures met slechts één inschrijving steeds vaker voorkomen. Ook de Raad  en het Europees Parlement vroegen om een strategischer, eenvoudiger en competitiever kader.

Op 9 september 2026 heeft de Europese Commissie het voorstel formeel aangenomen. Daarmee ligt er een officiële tekst op tafel, maar nog geen geldend recht: het voorstel moet nog door het Europees Parlement en de Raad worden behandeld.

De hierna besproken tekst is de Engelstalige versie van het voorstel.

De kernpunten van de Public Procurement Act

De voorgestelde verordening zou de drie bestaande richtlijnen inzake overheidsopdrachten[1] en concessies[2] vervangen door één rechtstreeks toepasselijke verordening; de richtlijnen worden opgeheven. Concessies worden in dezelfde verordening geregeld, met aangepaste regels waar hun eigenheid dat vereist. Daarnaast integreert het voorstel bepalingen inzake overheidsopdrachten die vandaag verspreid zijn over sectorale wetgeving en wijzigt het daartoe een reeks verordeningen en richtlijnen.

De Commissie verwacht dat het voorstel per saldo besparingen oplevert. Volgens de effectbeoordeling krijgen ondernemers te maken met nieuwe terugkerende kosten van 477 miljoen euro, maar staan daar terugkerende besparingen van 1 miljard euro tegenover. Voor aanbesteders staan nieuwe terugkerende kosten van 141 miljoen euro tegenover besparingen van 220 miljoen euro. Per procedure gaat het om een besparing van ongeveer 4,4% voor een gemiddelde aanbesteder en ongeveer 8,9% voor een gemiddelde ondernemer. In haar persbericht spreekt de Commissie van een totale jaarlijkse besparing van 650 miljoen euro: 80 miljoen euro voor aanbesteders en 570 miljoen euro voor ondernemers.[3]

Het voorstel vermindert het aantal plaatsingsprocedures. Het voorziet in twee nieuwe hoofdprocedures, die aanbesteders vrij kunnen gebruiken ongeacht het soort werken, leveringen of diensten, en die beide met of zonder selectiecriteria en met of zonder onderhandelingen kunnen worden toegepast: een openbare procedure, waarin elke geïnteresseerde ondernemer zijn belangstelling kenbaar maakt en meteen een (eerste) offerte indient, en een dynamische procedure, waarin ondernemers zich eerst bij de procedure aansluiten en later worden uitgenodigd om belangstelling te tonen, in te schrijven of te onderhandelen over individuele opdrachten tijdens de geldigheidsduur van de procedure. Deze twee procedures worden aangevuld met een innovatieprocedure, waarbij de aanbesteder een maatschappelijke uitdaging formuleert waarvoor nog geen passende oplossing bestaat en die oplossing door de ondernemer laat ontwikkelen, testen en valideren.

Daarnaast blijft een bijzondere procedure zonder voorafgaande mededinging mogelijk in limitatief bepaalde gevallen, waaronder dwingende spoed en crisis.

Het voorstel zet een gemeenschappelijk digitaal ecosysteem op. De Commissie richt een beveiligd netwerk voor gegevensuitwisseling op (interoperabiliteitsnetwerk), zodat aanbesteders en ondernemers via verschillende e-procurement platformen met elkaar kunnen communiceren; aanbieders van die platformen moeten zich op dat netwerk aansluiten, gevestigd zijn in de Europese Economische Ruimte en de aanbestedingsgegevens daar opslaan. Centraal staat een elektronische geschiktheidsdienst van de Commissie, waarmee uitsluitingsgronden, selectiecriteria en oorsprongsvereisten per procedure elektronisch worden geverifieerd; aanbesteders moeten ondernemers verplichten die dienst als bewijsmiddel te gebruiken. Volgens de toelichting geeft dit uitvoering aan het eenmaligheidsbeginsel (only once): ondernemers hoeven hun bewijsstukken slechts één keer te delen. Via nationale datadomeinen en een Europees datadomein voor overheidsopdrachten moeten transparantie, toezicht en fraudebestrijding worden versterkt.

Beste prijs-kwaliteitsverhouding als standaard

Aanbesteders moeten de opdracht gunnen aan de ondernemer die de beste prijs-kwaliteitsverhouding biedt. Kwaliteitscriteria moeten ten minste 30% van het totaal aantal punten vertegenwoordigen, en ten minste 50% bij arbeidsintensieve opdrachten (dit zijn opdrachten waarvan de arbeidskosten normaal ten minste 50% van de totale opdrachtwaarde uitmaken). Het gaat om een ‘comply or explain’-mechanisme: aanbesteders kunnen afwijken wanneer de kwaliteit kan worden gewaarborgd via technische specificaties, uitvoeringsvoorwaarden of een combinatie daarvan met kwaliteitsgerichte gunningscriteria, en moeten in de aankondiging vermelden welke van die wegen de afwijking rechtvaardigt. De kwaliteit kan onder meer betrekking hebben op technische verdienste, milieu-, sociale en innovatieoverwegingen, veiligheid en openbare veiligheid, veerkracht en bevoorradingszekerheid en Europese voorkeur. De aanbesteder bepaalt zelf welke criteria hij hanteert en met welke weging, en vermeldt die in de aankondiging.

Deze focus op kwaliteit ligt in de lijn van de reeds in gang gezette Belgische hervormingen. Het voorontwerp van wet, in de versie die de ministerraad op 30 april 2026 goedkeurde, voorziet immers in de gunning op basis van de beste prijs-kwaliteitsverhouding als standaard voor de gunning van opdrachten waarvan de geraamde waarde gelijk aan of hoger dan de Europese drempel is.[4] De Public Procurement Act zou deze benadering Europabreed verplicht maken en verankeren in rechtstreeks toepasselijk recht, en gaat daarbij verder dan het Belgische voorontwerp door minimale wegingen voor kwaliteit (30% en 50%) op te leggen.

Europese voorkeur en veiligheidstoetsing

Het voorstel weerspiegelt het toenemende geopolitieke belang van overheidsopdrachten, en dat heeft ook gevolgen voor lokale besturen. Elke aanbesteder moet passende maatregelen nemen wanneer een opdracht een risico inhoudt voor de veiligheid of de openbare veiligheid, bijvoorbeeld bij toegang tot gevoelige gegevens, IT-systemen of kritieke infrastructuur. Die maatregelen kunnen de vorm aannemen van specificaties, gunningscriteria, uitvoeringsvoorwaarden of, waar gerechtvaardigd, selectiecriteria, en moeten in verhouding staan tot het risico. Daarnaast kan een aanbesteder een opdracht om veiligheidsredenen geheel of gedeeltelijk beëindigen, na een schriftelijke afweging en, behoudens dringende gevallen, nadat de opdrachtnemer de kans kreeg om opmerkingen te formuleren. Voor aanbesteders die als kritieke entiteit zijn aangewezen – wat voor sommige intercommunales of nutsbedrijven het geval kan zijn – gelden bijkomende eisen inzake bevoorradingszekerheid en veerkracht van de toeleveringsketen.

Het voorstel voert ook een horizontaal kader voor Europese voorkeur in. Voor lokale besturen is vooral van belang dat zij zelf kunnen kiezen om Europese voorkeur toe te passen: door de deelname te beperken tot ondernemers uit de Unie of uit landen waarmee de Unie aanbestedingsverbintenissen heeft, door een minimale Europese oorsprong van de goederen, diensten of werken te eisen, of door zulke offertes een evaluatievoordeel toe te kennen. Die keuze moet vooraf in de aankondiging worden vermeld, samen met de betrokken goederen, diensten of werken en de toegepaste percentages. Een aanbesteder kan er ook van afzien, bijvoorbeeld wanneer geen geschikte offertes worden ingediend of wanneer de toepassing tot buitensporige kosten zou leiden. Wie voor Europese voorkeur kiest, moet er rekening mee houden dat de oorsprong gecontroleerd moet worden en dat aanwijzingen van omzeiling aan de nationale coördinerende autoriteit moeten worden gemeld. De Commissie kan daarnaast zelf bepaalde ondernemers of goederen uit derde landen uitsluiten of voorkeursmaatregelen verplicht maken.

Timing en uitdagingen

Over de voorgestelde Public Procurement Act moet nog worden onderhandeld door het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie voordat de definitieve regels worden aangenomen en in werking treden. Artikel 149 van het voorstel bepaalt dat de verordening in werking treedt op de twintigste dag na de bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie, maar pas van toepassing wordt twee jaar na de inwerkingtreding. Pas vanaf die datum zou de verordening dus concreet toepasbaar zijn in de Belgische rechtsorde. Rekening houdend met de duur van de onderhandelingen en die uitgestelde toepassing, zou de nieuwe regeling naar onze inschatting op zijn vroegst rond 2029-2030 van toepassing kunnen worden; een precieze datum is vandaag echter niet te geven.

De Europese Commissie voorziet op haar website ook de mogelijkheid om feedback te geven op het voorstel.[5] Die feedback wordt samengevat en voorgelegd aan het Europees Parlement en de Raad, zodat zij deze kunnen meenemen in de verdere behandeling van het voorstel. Voor Vlaamse aanbesteders die bezorgd zijn over bijkomende lasten, bijvoorbeeld inzake data-aanlevering of motivering, is dit een concrete gelegenheid om hun standpunt kenbaar te maken.

Spanning tussen vereenvoudiging en nieuwe verplichtingen

De Commissie koppelt de herziening aan vereenvoudiging, efficiëntie en een consistenter kader, maar dezelfde hervorming wordt ook gebruikt om strategische beleidsdoelstellingen te versterken, zoals duurzaamheid, economische veiligheid, Europese veerkracht en sociale criteria. Dat kan inhoudelijk verdedigbaar zijn, maar verhoogt het risico op bijkomende bewijs, motiverings- en controlelasten voor aanbesteders en ondernemingen.

Lidstaten moeten een nationale strategie voor professionalisering aannemen en ervoor zorgen dat aanbesteders op nationaal, regionaal en lokaal niveau kunnen terugvallen op passende ondersteuningsstructuren, met bijzondere aandacht voor aanbesteders met beperkte administratieve capaciteit. Competentiecentra worden daarbij als voorbeeld genoemd, naast opleidingsinstellingen, adviesdiensten en helpdesks. Die structuren moeten aanbesteders begeleiding, advies en bijstand bieden doorheen de hele aankoopcyclus, in het bijzonder bij de planning en voorbereiding van procedures, marktdialoog, risicobeheer en integriteit, duurzaam en innovatief aanbesteden, contractbeheer en digitalisering. De ondersteuningsstructuren kunnen ook ondernemers, in het bijzonder kmo’s, bijstaan. Daarnaast moet elke lidstaat een nationale coördinerende autoriteit aanwijzen.

Voor kleine besturen die vandaag al moeite hebben om de bestaande regels correct toe te passen, kan dat een welkome ondersteuning zijn – mits die ondersteuningsstructuren ook effectief bereikbaar en praktijkgericht worden ingericht.

Wat betekent dit voor lokale besturen?

De Public Procurement Act raakt in hoofdzaak het bovendrempelige segment: de verordening zou van toepassing zijn op opdrachten en concessies waarvan de geraamde waarde gelijk is aan of hoger is dan de Europese drempels[6].

Voor opdrachten onder de Europese drempels blijft dus, minstens in beginsel, ruimte voor nationale regels en vereenvoudigingen.

Toch is het onderdrempelige segment niet volledig buiten beeld. Het voorstel bevat een rapporteringsverplichting die ook onder de drempels geldt: via het nationale dataplatform voor aanbestedingsgegevens moet informatie beschikbaar worden gesteld over gesloten en voltooide overeenkomsten met een waarde van ten minste 10.000 euro, wanneer de voorafgaande plaatsing onder de verordening zou zijn gevallen indien de waarde de toepasselijke Europese drempel had overschreden. Die informatie omvat de betrokken organisaties en het voorwerp en resultaat van de overeenkomst, en moet uiterlijk 20 dagen na het sluiten respectievelijk de voltooiing van de overeenkomst beschikbaar zijn. De lidstaten moeten bovendien doeltreffende, evenredige en afschrikkende boetes opleggen bij inbreuken op de verplichting om toegang tot die informatie te verschaffen.

***

De Wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten, de Wet van 17 juni 2016 betreffende de concessieovereenkomsten en de uitvoeringsbesluiten, waaronder het KB Plaatsing, verdwijnen niet automatisch uit beeld. Het Belgische voorontwerp van wet, in de versie die de ministerraad op 30 april 2026 goedkeurde, moet daarom naast de Europese hervorming worden gelezen.

Voor aanbesteders betekent dit dat zij zich nu al – samen met GD&A Advocaten – kunnen voorbereiden op een mogelijk nieuw kader in het overheidsopdrachtenrecht. Het voorbereiden van modeldocumenten, het aanpassen van samenwerkingsovereenkomsten en het bijscholen van teams vraagt tijd en expertise, maar die voorbereidingstijd is nu al te benutten.

Indien aangenomen, zou de Public Procurement Act een paradigmaverschuiving in het Europese aanbestedingsrecht betekenen, waarbij uniformiteit, digitalisering en strategische autonomie centraal staan. Voor lokale besturen brengt dit zowel kansen als uitdagingen mee: de belofte van vereenvoudiging en lagere administratieve lasten staat tegenover nieuwe verplichtingen op het vlak van kwaliteit, duurzaamheid en veiligheid.

***

Het gespecialiseerd overheidsopdrachtenteam binnen GD&A Advocaten staat met zijn deskundige kennis en aantoonbare ervaring steeds klaar om zowel aanbesteders als inschrijvers met raad en daad bij te staan. Aarzel dus niet om ons te contacteren bij vragen omtrent o.m. (de motivering van) gunningsbeslissingen, de beoordeling van offertes of de betwisting van plaatsingsprocedures.

*** 

[1] Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU.

[2] Richtlijn 2014/23/EU.

[3] Persbericht IP/26/1817.

[4] zie onze nieuwsbrief van 8 mei 2026.

[5] https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/15492-EU-public-procurement-rules-revision_en

[6] Voor leveringen en diensten voorgesteld op 216.000 euro, voor werken en concessies op 5.404.000 euro.

Auteur(s):

 Abdellatif Haddouchi i.s.m. Gitte Laenen.

Leave a Reply