GD&A LYCEUM – Agressie en welzijn: een blik op de actualiteit

Een golf aan geweldsincidenten tegen lokaal personeel dwingt besturen tot actie. De cijfers zijn alarmerend, de impact aanzienlijk. Lokale besturen in Vlaanderen staan voor een dringende uitdaging: hoe beschermen we onze medewerkers tegen geweld en agressie, én verzekeren we hun welzijn op de werkvloer? De actualiteit gebiedt strategische reflectie en concrete maatregelen.

Lokaal bestuur aan frontlinie van toenemende agressie

De voorbije maanden scherpten de krantenkoppen het landschap aan: Stad Antwerpen registreerde meer dan 2.400 agressie-incidenten tegen stadspersoneel in vijf jaar tijd. Het OCMW van Anderlecht meldde 15 voorvallen in enkele maanden, tegen 2 per jaar een decennium geleden. Vlaanderen lanceerde zelfs een interne meldtool om de drempel voor het rapporteren van geweld tegen ambtenaren te verlagen.

Deze actualiteit illustreert één ding: geweld tegen overheidspersoneel is geen uitzondering meer, maar een gedeelde ervaring die dringende (beleids-)aandacht vereist.

GD&A en agressie en welzijn op de werkvloer: seminarie in aantocht

GD&A Advocaten is zich uitermate bewust van de juridische en feitelijke impact die deze ontwikkelingen kunnen hebben voor uw bestuur. Daarom organiseert zij op donderdag 23 april 2026 van 09u00-12u00 in Lokeren en dinsdag 28 april 2026 van 13u00-16u00 in Hechtel-Eksel het seminarie “Bescherming en welzijn in het lokaal bestuur: geïntegreerde aanpak van verbale en fysieke agressie”.

Tijdens deze seminaries gidsen sprekers en specialisten ter zaken, mr. Jonas De Wit en mr. Charlotte Mestdagh, u doorheen het juridische bos van agressie en welzijn op het werk om uw bestuur opnieuw de bomen te laten zien in het grote scala aan mogelijkheden.

Wat mag u verwachten?

Geen zware theorie, wel concrete handvatten die meteen meegenomen kunnen worden voor de praktijk.

In een compact en praktisch programma, wordt er tijdens dit GD&A een nadere blik geworpen op:

De verplichtingen die op een overheidswerkgever rusten vanuit de welzijnswetgeving, wanneer het aankomt op het beschermen van het personeel en de mandatarissen tegen agressie of onbehoorlijk burgerschap.
De maatregelen en instrumenten die men op organisatorisch, bestuurlijk, burgerrechtelijk en strafrechtelijk vlak kan nemen om zich hiertegen te wapenen.
Modeldocumenten en draaiboeken
….

Waarom is dit seminarie relevant voor mijn bestuur?

Harde cijfers: meer dan een gevoel

De cijfers uit het Vias-rapport over geweld tegen hulpverleners en zorgverstrekkers (waaronder brandweerlieden) zijn wellicht het best gedocumenteerde bewijs van een fenomeen dat ook lokale besturen treft. Meer dan 90% van de ondervraagde hulpverleners was in de voorbije twaalf maanden slachtoffer van één of meerdere vormen van geweld of agressie. Verbale agressie kwam het vaakst voor: 83,5% werd minstens één keer geconfronteerd met geschreeuw, 73,7% met schelden. Bijna de helft (47,2%) maakte fysieke agressie mee, zoals het gooien van voorwerpen, duwen, slaan of schoppen. Ook bedreigingen – gericht tegen de persoon zelf (61,2%) of zelfs tegen gezinsleden (22,3%) – bleven niet uit.

In Nederland toonde vergelijkend onderzoek aan dat ambtenaren drie keer meer risico lopen om slachtoffer te worden van geweld op het werk dan werknemers in de privésector. In België meldden in 2023 dagelijks vijf ambtenaren bij de politie dat ze werden aangevallen of gewond raakten, een stijging van 15 % ten opzichte van 2019. Bij de Vlaamse overheid werden in 2024 maar liefst 1.875 meldingen van ongewenst gedrag geregistreerd, waarvan 1.347 betrekking hadden op psychisch geweld en 377 op lichamelijk geweld.

Deze cijfers tonen dat agressie tegen overheidspersoneel niet langer kan worden afgedaan als losse incidenten of als “part of the job“. Ze onderstrepen een structureel probleem dat zowel de veiligheid van medewerkers als de kwaliteit van de publieke dienstverlening in gevaar brengt.

Wettelijk kader: bescherming als norm, niet als luxe

Lokale besturen zijn in hun hoedanigheid van werkgever wettelijk verplicht hun personeel te beschermen tegen geweld, pesterijen en ongewenst gedrag op het werk. De Welzijnswet en bijhorend Koninklijk Besluit leggen de basis voor deze beschermingsplicht. Die wet houdt rekening met zowel de fysieke als psychische aspecten van gewelddadige handelingen en met de aantasting van de menselijke waardigheid. Het geweld kan gepleegd worden door derden (externe agressie), maar ook door collega’s of leidinggevenden (interne agressie).

Op Vlaams niveau heeft minister van Binnenland Hilde Crevits op 1 april 2026 bekendgemaakt dat ambtenaren voortaan via een interne meldtool geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag kunnen melden. Die tool kadert in de versterking van het agressie- en veiligheidsbeleid, met als doel een beter zicht te krijgen op incidenten, risico’s te identificeren en gepaste maatregelen te nemen. Minister Crevits benadrukte: “Geen enkele vorm van agressie of geweld ten aanzien van de medewerkers kan getolereerd worden”. Ook wordt ingezet op strenger optreden tegenover daders.

De gevolgen voor personen en organisaties: het veiligheidsgevoel onder druk

De impact van geweld en agressie strekt zich uit tot ver voorbij het incident zelf. Twee derde van de respondenten in het Vias-onderzoek gaf aan stress en spanningen te voelen na een incident, de helft rapporteerde verminderde werktevredenheid en slaapproblemen. Bij brandweer- en ambulancepersoneel blijkt één op drie soms risicovolle situaties te vermijden uit vrees opnieuw geconfronteerd te worden met agressie of geweld.

De organisatorische gevolgen zijn niet minder ernstig: productiviteitsverlies, hoger ziekteverzuim, personeelsverloop en reputatieschade beïnvloeden de werking van lokale besturen in aanzienlijke mate. Het feit dat slechts 14,5% van de respondenten aangifte deed bij de politie, terwijl redenen als “ik vind het incident niet ernstig genoeg” en “de dader wordt toch niet gestraft” domineren, onderstreept de noodzaak van een cultuurverandering. Besturen moeten niet alleen meldingen aanmoedigen, maar ook het vertrouwen herstellen dat klacht indienen daadwerkelijk tot gepaste respons leidt.

Praktische knelpunten en juridische handvaten

De realiteit van de praktijk wijst op enkele hardnekkige knelpunten. Zo stelde de stad Antwerpen zich in slechts vijf van de 2.400 geregistreerde gevallen burgerlijke partij. Schepen Nabilla Ait Daoud (N-VA) verklaarde: “We zullen ons altijd burgerlijke partij stellen als dat nodig is, maar het parket seponeert een zaak zeer vaak omdat er onvoldoende bewijs is. Dan is het zinloos om ons burgerlijke partij te stellen”. Deze uitspraak raakt aan een breder probleem: het lage aangiftepercentage en de perceptie dat daders toch niet vervolgd of gestraft zullen worden.

Zoals het Federaal Regeerakkoord 2025-2029 stelt, moet het nultolerantiebeleid verder op scherp worden gesteld, zodat geen enkele daad van geweld of bedreiging zonder gevolg blijft. De vraag naar strengere bestraffing en naar een lik-op-stukbeleid is bij verschillende organisaties aanwezig.

Besluit

De problematiek van agressie tegen overheidspersoneel overschrijdt heel wat bevoegdheidsdomeinen en vraagt om een geïntegreerde aanpak met diverse sporen om te bewandelen zowel preventief al reactief.

De actualiteit toont bovendien zonder twijfel aan: geweld en agressie tegen overheidspersoneel is geen incident, maar een systemisch groeiend probleem dat bestuurlijke, juridische en maatschappelijke respons vereist. Besturen staan voor de uitdaging om niet enkel te reageren op incidenten, maar proactief een veiligheidscultuur te creëren waarin medewerkers beschermd worden, slachtoffers gehoord worden en daders verantwoordelijk worden gehouden. De recente ontwikkelingen in Vlaanderen en de vastberadenheid van beleidsmakers om een nultolerantiebeleid te verankeren, bieden daartoe een stevige basis.

De oude Romeinse spreuk Salus populi suprema lex esto – het welzijn van het volk is de hoogste wet – geldt vandaag meer dan ooit, maar dan toegepast op diegenen die dat volk dienen. Het is aan besturen om die bescherming waar te maken, niet enkel in woorden, maar vooral in daden.

Waar kan ik mij inschrijven?

Interesse om dieper te duiken in de mogelijkheden van uw bestuur voor deze agressieproblematiek en het welzijn binnen uw bestuur te verbeteren?

Schrijf u dan in voor onze seminaries “Bescherming en welzijn in het lokaal bestuur: geïntegreerde aanpak van verbale en fysieke agressie” via de navolgende linken op onze website:

Meer info over de volledige agenda van het GD&A Lyceum vindt u tevens via onze website: https://gdena-advocaten.be/lyceum/