GD&A Lyceum - De zachte omleiding: bemiddeling als alternatieve route in gemeentelijke wegenprojecten: meet the speaker

De uitbouw van een robuust gemeentelijk wegennetwerk wint aan urgentie, mede door de groeiende diversiteit aan mobiliteitsvormen en de Europese doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water die tegen 2027 behaald moeten worden. Daartegenover staat dat het realiseren van een wegen- en rioleringsproject of fietspadendossier vandaag een ware procedurele kruisweg blijkt te zijn, die snel meerdere jaren in beslag kan nemen. Bijgevolg worstelen alle Vlaamse steden en gemeenten met de vraag hoe zij hiermee procedureel moeten omgaan — een vraagstuk dat door recente rechtspraak alleen maar scherper is gesteld. Meer en meer stuiten gemeenten op verzet vanwege aangelanden en botst het algemeen belang met hun private (eigendoms-)belangen, waardoor een oplossing via dialoog wenselijk is.

Reden waarom GD&A Advocaten hier bijzondere aandacht aan besteedt in het kader van het GD&A Lyceum.

De september seminaries van het GD&A Lyceum naderen met rasse schreden – Wat mag u verwachten?

Geen zware theorie, wel concrete handvatten die meteen meegenomen kunnen worden in de praktijk. In een compact programma wordt er tijdens deze GD&A-seminaries een nadere blik geworpen op:

Afbakening van het begrip gemeenteweg:het belang van een juiste kwalificatie neemt toe, gezien dit het vertrekpunt vormt en mee de te volgen procedures zal bepalen. Bovendien neemt de complexiteit toe waarbij begrippen zoals feitelijke (vs. wettelijke) rooilijnen hun intrede maken en rechtspraak de jarenlange aangenomen definities op hun kop zetten.
De procedures tot het aanpassen van het gemeentelijk wegennet:verloopt dit steeds afzonderlijk of is een integratie in andere ruimtelijke instrumenten mogelijk? En welke mogelijkheden zijn er bij een jarenlang publiek gebruik van een weg? Een overzicht van de verschillende procedurele mogelijkheden met toelichting van hun voordelen en valkuilen.
De realisatie van gemeentelijke wegen: is een opname in het openbaar domein steeds vereist? Hierin worden de verschillende realisatiemogelijkheden toegelicht, met aandacht voor de opties om een grondverwerving te vermijden.
Alternatieve weg naar oplossing: bemiddeling en bemiddelingsgericht werken: naast het juridisch-procedurele traject wordt stilgestaan bij bemiddeling en bemiddelingsgericht werken als alternatieve route om wegendossiers opnieuw in beweging te krijgen. Daarbij wordt het begrippenkader scherpgesteld en wordt ingezoomd op beleidsbemiddeling als brug tussen bestuur, burger en besluitvorming. Ook de mogelijkheid tot gerechtelijke bemiddeling binnen de schoot van de Raad voor Vergunningsbetwistingen en de Raad van State komt aan bod. Tot slot worden praktische vaardigheden aangereikt rond bemiddeling en belangengerichte onderhandeling, met aandacht voor het blootleggen van belangen, het overstijgen van posities en het zoeken naar gedragen oplossingen.
Een blik op de praktijk: concrete cases uit het veld.De besproken concepten getoetst aan reële cases – welke lessen kunnen eruit worden getrokken en waar liggen de kansen én valkuilen?
…

Meet the speaker

GD&A Advocaten staat voor ultieme specialisatie en vakmanschap. Diezelfde topstandaard tilt ook het GD&A Lyceum naar een hoger niveau.

Dit seminarie zal gedoceerd worden door sprekers mr. Jonas De Wit, mr. Dylan Vercammen en mr. Jory Brabants D’Hooghe.

Maak hierna kennis met Dylan Vercammen – één van onze GD&A-hoofdsprekers, die u met helderheid en inzicht wegwijs maakt in het juridische kader van wegenisdossiers en bemiddeling.

Flash interview met Dylan en Jory over het seminarie

1) Waarom is het thema van gemeentewegen en bemiddeling vandaag zo actueel voor lokale besturen?

Dylan: “Gemeentewegen zijn het zenuwstelsel van elke gemeente — zonder goed functionerende wegen geen mobiliteit, geen nutsvoorzieningen, geen leefbaarheid. Maar de procedures om die wegen aan te leggen of aan te passen zijn de voorbije jaren zó complex geworden dat veel besturen vastlopen. Wetgeving die voor interpretatie vatbaar is, rechtspraak van de Raad van State die ingrijpt op de procedurele vereisten en beoordeling door de gemeenteraden, zorgen ervoor dat de aanwezige complexiteit enkel maar toeneemt, waardoor de werkbaarheid in het gedrang dreigt te komen.

Zo heeft de Raad van State dit recent nog op scherp gesteld: een bestemmingsstrijdige wegenis kan een volledig vergunningsproject onderuithalen. Tegelijkertijd groeit het besef dat je als bestuur in dergelijke vraagstukken waakzaam dient te zijn – burgers worden mondiger, vergaren meer kennis en gaan steeds vaker over de drempel om een bezwaar of administratief beroep in te dienen (mede dankzij de AI-revolutie), vaak om louter procedurele redenen. Informeren, dialoog en bemiddeling worden onmisbare instrumenten om dossiers opnieuw in beweging te krijgen.”

2) Wat zijn de grootste knelpunten of valkuilen die u ziet bij wegendossiers?

Dylan: “De klassiekers zijn gekend. Ten eerste: de kwalificatie van een weg. Is het een gemeenteweg, een feitelijke weg, een private weg met publiek gebruik? Dat lijkt een academisch onderscheid, maar het bepaalt wélke procedure je moet volgen en een verkeerde inschatting aan de start kan jarenlange vertraging opleveren. Ten tweede: de realisatie zelf. Veel besturen denken dat ze per definitie grond moeten verwerven, terwijl er alternatieven bestaan die mogelijk sneller en goedkoper zijn. En ten derde: de onderschatting van buurtprotest. Aangelanden die zich niet gehoord voelen, nemen steeds sneller de stap naar beroepsprocedures, waardoor je als bestuur wordt geconfronteerd met vertraging, onzekerheid en mogelijk zelfs lege handen na een intensief administratief traject.”

3) Wat kan bemiddeling concreet betekenen als alternatieve route?

Jory: “Concreet kan bemiddeling het verschil maken vóór een dossier escaleert: je brengt bestuur, burger en eventueel de ontwerper samen rond de tafel, legt de belangen bloot en zoekt naar oplossingen die verder gaan dan de juridische posities.

Denk aan een fietspadendossier waar een landbouwer zijn perceel niet wil afstaan: in plaats van een onteigeningsprocedure van drie jaar kan een goed gevoerd gesprek leiden tot een grondruil of een erfdienstbaarheid die voor beide partijen werkt. Ook gerechtelijke bemiddeling binnen de schoot van de Raad voor Vergunningsbetwistingen of de Raad van State biedt kansen die vandaag nog te weinig worden benut.

Bemiddeling is, in strikte zin, een gestructureerd en vrijwillig proces waarbij een onafhankelijke derde, de erkend bemiddelaar, partijen begeleidt om eigenhandig tot een oplossing voor hun geschil te komen. De bemiddelaar beslist niet, maar faciliteert: hij of zij brengt de communicatie op gang, verheldert de achterliggende belangen en helpt bij het verkennen van opties die binnen een gerechtelijke procedure doorgaans buiten beeld blijven.

Bemiddelingsgericht werken, in dit type dossiers vaak onder de noemer beleidsbemiddeling, gaat een stap verder. Het betreft een bestuurlijke grondhouding waarbij overheden en hun adviseurs conflicten niet langer louter juridisch benaderen, maar van bij de aanvang inzetten op dialoog, belangenverkenning en het creëren van draagvlak. In een vergunnings- of planningscontext vertaalt zich dat concreet in vroegtijdig overleg met omwonenden, landeigenaars of andere stakeholders, begeleid door een (erkend) bemiddelaar of facilitator, nog vóór de formele bezwaar- of beroepstermijnen beginnen te lopen. Waar klassieke geschilbeslechting reactief is, is beleidsbemiddeling proactief: zij tracht het conflict te voorkomen of het in een vroeg stadium te kanaliseren.

Bemiddeling biedt aldus het instrumentarium; bemiddelingsgericht werken levert de bestuurlijke mentaliteit om dat instrumentarium daadwerkelijk in te zetten. Samen vormen zij een alternatieve route die – mits correct toegepast – sneller, goedkoper en duurzamer is dan het klassieke contentieux.

De meerwaarde laat zich het best illustreren aan de hand van een concreet voorbeeld. Neem een fietspadendossier waarin een landbouwer weigert zijn perceel af te staan. In plaats van een onteigeningsprocedure aan te vatten, met een doorlooptijd van al snel drie jaar en de bijbehorende procedurekosten, kan een goed gevoerd bemiddelingsgesprek leiden tot een grondruil, een erfdienstbaarheid of een andere pragmatische regeling die voor beide partijen aanvaardbaar is. Het resultaat is niet alleen sneller bereikt, maar ook duurzamer, precies omdat het gedragen wordt door de betrokkenen zelf.

Ook binnen het kader van de bestuursrechtspraak liggen kansen die vandaag nog te weinig worden benut. Zowel de Raad voor Vergunningsbetwistingen als de Raad van State bieden de mogelijkheid tot (gerechtelijke) bemiddeling. Die procedure laat partijen toe om, onder begeleiding van een al dan niet door de rechter aangestelde erkend bemiddelaar, alsnog tot een vergelijk te komen, zelfs wanneer het geschil reeds aanhangig is. In de praktijk blijkt dat dergelijke interventies niet alleen de doorlooptijd verkorten, maar ook de werkrelatie tussen bestuur en burger intact houden, wat bij latere vergunningsaanvragen of ruimtelijke projecten zijn vruchten afwerpt.

Samengevat: bemiddeling doet geen afbreuk aan het recht, maar biedt een volwaardig alternatief kanaal om tot rechtvaardige en werkbare oplossingen te komen, met behoud van de juridische en procedurele waarborgen die partijen toekomen.”

4) Voor wie is dit seminarie bedoeld?

Dylan: “Voor iedereen die binnen een lokaal bestuur verantwoordelijkheid draagt voor wegendossiers of ruimtelijke projecten: burgemeesters en schepenen die politiek moeten afwegen, juristen die de procedures bewaken, omgevings- en mobiliteitsambtenaren die de projecten op het terrein trekken en eigenlijk iedereen die met succes werk wil maken van wegenprojecten zonder jarenlang in procedureel drijfzand te verzinken. Geen voorkennis vereist — wel de ambitie om uw dossiers vlotter en gedragener tot een goed einde te brengen.”

5) Tot slot — waarom zou iemand dit seminarie niet mogen missen?

Jory: “Omdat wegendossiers geen once in a lifetime procedures meer zijn, steeds meer aandacht voor mobiliteit, zwakke weggebruikers en stijgende aantallen aan motorische voertuigen. Bovendien neemt juridische complexiteit van wegenisprocedures al maar toe. Dit seminarie geeft u de kaart én het kompas om die complexiteit te navigeren — van de juiste kwalificatie van een weg tot de kracht van bemiddeling wanneer het juridische traject vastloopt. Plus: na afloop is er ruime gelegenheid om bij te praten met collega’s uit andere besturen die voor dezelfde uitdagingen staan, in een informele setting met een glaasje champagne. Dat netwerk is op zich al de omweg waard.”

Interesse in het Lyceum gekregen?

Het GD&A Lyceum hanteert twee formules: de abonnementsformule en de individuele seminarieformule.

Inschrijven kan via de volgende linken: