Zorginfrastructuur in crisis: innovatieve financieringsmodellen als redder in nood

De Vlaamse zorginfrastructuur staat voor een ongekende uitdaging. Dalende subsidies, stijgende bouwkosten en strengere normen creëren een perfecte storm die de veroudering van ziekenhuizen en woonzorgcentra drastisch versnelt. Het is tijd voor een fundamenteel andere aanpak waarin strategische projectvorming en innovatieve financieringsmodellen centraal staan.

Alarmerende cijfers tonen urgentie aan

Het onderzoek dat Zorgnet-Icuro vorig jaar uitvoerde^[1], laat geen ruimte voor misverstanden: de investeringen in zorginfrastructuur zijn in vrije val. Voor algemene, psychiatrische en revalidatieziekenhuizen wordt gemiddeld slechts 64% van de infrastructuur effectief gesubsidieerd door de Vlaamse overheid. Deze dramatische daling van de subsidiëring – van 502 miljoen euro naar 231 miljoen euro sinds 2016 – staat in schril contrast met de fors gestegen bouwkosten en strengere bouwtechnische normen.

Tegelijkertijd brengen nieuwe inzichten en tendensen, zoals de beweging van een klassiek beddenhuis naar technologisch-medische hubs met veel meer nadruk op dagopnames, noodzakelijkerwijze bijkomende investeringen in de infrastructuur met zich mee.

De situatie bij woonzorgcentra is nog dramatischer. Het infrastructuurforfait van de overheid bedraagt in 2026 amper 6,43 euro per dag, terwijl de bouw- en financieringskost voor recent opgestarte projecten oploopt tot 30 euro per dag per woongelegenheid. Dit betekent dat het VIPA-forfait momenteel nog maar 20% van de investeringskosten dekt, met de overige 80% die doorgerekend moet worden aan de bewoners.

Het resultaat is voorspelbaar: de Vlaamse ziekenhuisinfrastructuur veroudert in snel tempo. De ouderdomsindicator – een maatstaf voor de mate waarin de geschatte levensduur van de infrastructuur reeds is verstreken – daalde van 53% in 2014 naar 47% in 2024. Een lagere indicator wijst op een verouderd patrimonium dat dringend aan vernieuwing toe is. Meer dan de helft van de woonzorgvoorzieningen investeert onvoldoende om het zorgvastgoed up to date te houden.

Vlaams beleid 2024-2029: lichtpunt aan de horizon?

De Vlaams Minister van Welzijn erkent de problematiek in haar beleidsnota 2024-2029. De plannen voor 80 miljoen euro extra investeringen in het zorgpatrimonium en het onderzoek naar het aantrekken van bijkomend privaat kapitaal in een transparant kader zijn hoopgevende signalen. Op 16 mei 2025 werd het besluit ‘Innoverende zorginfrastructuur’ definitief goedgekeurd. Dit besluit biedt concrete faciliteiten voor geïntegreerde zorgprojecten. Door afgestemde normen over sectoren heen, één VIPA-procedure voor multisectorale projecten en de mogelijkheid voor de minister om af te wijken van infrastructuurnormen, wordt de realisatie van innovatieve zorggebouwen enigszins vereenvoudigd.

Toch blijft de kloof tussen ambitie en realiteit aanzienlijk. De minister plant weliswaar een evaluatie van het huidige subsidiëringsmechanisme en de ontwikkeling van een vernieuwd DBFM-infrastructuursubsidiesysteem naar het voorbeeld van Scholen van Morgen, maar de concrete uitwerking en timing blijven onduidelijk.

Federale hervormingen: extra druk op ziekenhuisfinanciering

Ook op federaal niveau staat de ziekenhuisfinanciering voor ingrijpende veranderingen. De beleidsverklaring van federaal minister van Volksgezondheid kondigt drie grote hervormingspijlers aan die onvermijdelijk roering brengen in de financiering van ziekenhuisinfrastructuur: de hervorming van de ziekenhuisfinanciering, de hervorming van de nomenclatuur en de beperking van supplementen. Deze federale ontwikkelingen vereisen een proactieve benadering van zorgorganisaties en lokale besturen.

Innovatieve financieringsmodellen als sleutel tot succes

In deze context worden alternatieve financieringsmodellen niet langer een luxe, maar een absolute noodzaak. Design, Build, Finance en Maintain (DBFM)-constructies bieden mogelijkheden om bouwrisico’s naar private partners te verschuiven en betalingen over langere perioden te spreiden.

Voor groepen van assistentiewoningen, die geen infrastructuursubsidies ontvangen, worden creatieve oplossingen ontwikkeld via private verkoop met eigendom of erfpacht, obligatieleningen met woonrecht, of hybride modellen waarbij sociale assistentiewoningen gecombineerd worden met aangepaste woningen.

Een bijzondere aandachtspunt verdienen de lokale besturen die destijds samenwerkingen zijn aangegaan met Serviceflats Invest (nu Care Property). Bij heel wat van deze besturen loopt de erfpacht af in de komende jaren – deze of volgende legislatuur. Dit creëert zowel uitdagingen als opportuniteiten: de infrastructuur keert terug naar het lokaal bestuur, maar vraagt vaak om substantiële herinvesteringen of herbestemming. Een tijdige strategische analyse en begeleiding kan deze besturen helpen om optimaal van deze transitie te profiteren.

Strategische projectvorming: van nood tot kans

De huidige crisis vereist een fundamenteel andere benadering van zorgvastgoedprojecten. Strategische projectvorming begint al in de vroege ontwikkelingsfase met patrimoniumanalyses, marktverkenningen en Design & Development trajecten. Early Contractor Involvement (ECI) modellen maken het mogelijk om de expertise van aannemers vroegtijdig in het ontwerpproces te betrekken, wat kan leiden tot kostenoptimalisatie en risicoreductie.

Multifunctionele projecten die verschillende sectoren combineren – bijvoorbeeld zorg, onderwijs en gemeenschapsfuncties – bieden schaalvoordelen en kunnen profiteren van verschillende subsidieregelingen. De ‘blauwe PPS’ constructies onder artikel 4.4.8 VCRO maken dergelijke innovatieve concepten ruimtelijk mogelijk, mits ze kaderen binnen handelingen van algemeen belang.

Tijd voor actie

De veroudering van de Vlaamse zorginfrastructuur is geen onvermijdelijk lot, maar een uitdaging die vraagt om moed, creativiteit en expertise. Terwijl de overheid – zowel Vlaams als federaal – werkt aan hervormingen van het subsidielandschap en de ziekenhuisfinanciering, kunnen zorgactoren en lokale besturen niet passief afwachten. Innovatieve financieringsmodellen, strategische partnerschappen en multifunctionele projectconcepten bieden reële oplossingen voor de huidige crisis.

De sleutel ligt in vroegtijdige strategische planning, waarbij juridische, financiële en technische expertise geïntegreerd wordt in een coherente aanpak. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat de Vlaamse zorginfrastructuur klaar is voor de uitdagingen van de toekomst en blijft voldoen aan de hoge kwaliteitseisen die onze samenleving verdient.

Bij GD&A Advocaten begrijpen we als geen ander het belang van deze materie. Ons team staat dan ook steeds klaar om uw bestuur met kennis van zaken bij te staan. Met Polaris en het Departement Zorg bundelt GD&A Advocaten strategische vastgoeddienstverlening en diepgaande zorgexpertise. Polaris bouwt met u aan een patrimoniumplan 2050, financiële scenario’s en multifunctionele zorgcampussen. Ons Departement Zorg vertaalt tegelijk de complexe zorgregelgeving, VIPA- en DBFM-subsidies, programmatie en organisatorische modellen (zoals welzijns- en woonzorgverenigingen) naar een juridisch waterdicht kader.

Zo ontstaat één geïntegreerde aanpak die zorgorganisaties en lokale besturen toelaat om, binnen de Vlaamse én federale beleidskaders, betaalbare, duurzame en toekomstgerichte zorginfrastructuur te realiseren.

GD&A & Innovatieve financiering van zorgvastgoed: seminarie in aantocht

Wilt u zelf dieper duiken in deze materie met concrete kennis en praktische handvaten over onder meer het subsidielandschap (zowel Vlaams als federaal), de verschillende financieringsmogelijkheden, strategische projectvorming en cruciale aandachtspunten op vlak van fiscaliteit en staatssteun?

Schrijf u dan in voor onze seminaries “Kapitaal voor Cura: innovatieve financieringsmodellen voor zorgvastgoed van A tot Z” op donderdag 19 februari 2026 van 13u00-16u00 in Lokeren en op dinsdag 24 februari 2026 van 13u00-16u00 in Hechtel-Eksel.

Inschrijven kan via de navolgende linken op onze website:

Meer info over de volledige agenda van het GD&A Lyceum vindt u tevens via onze website: https://gdena-advocaten.be/lyceum/

[1] Dalende subsidies doen zorginfrastructuur fors verouderen | Zorgnet-Icuro